Η θεμελίωση του σπιτιού και οι προλήψεις! Από το σφάξιμο του κόκορα έως τα αγκάθια…

Το σπίτι αποτελούσε χώρο προστατευτικό για τον άνθρωπο και για το βιος του, συνδεδεμένο με τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του. Ασχέτως αν επρόκειτο για αρχοντόσπιτο ή για ταπεινή κατοικία, η οικοδομησή του, από τη θεμελίωση ως τη στέγαση και την κατοίκηση του, πλαισιωνόταν από ενέργειες και δοξασίες που είχαν ως στόχο την προσπάθεια διασφάλισης της ευτυχίας

.Αναφέρονται έθιμα και εκδηλώσεις που σχετίζονται με τη θεμελίωση, τη στέγαση και την αλληλοβοήθειακατά το χτίσιμο, σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση την οποία ακολουθεί ο Αικατερινίδης (1990).

Κεντρικό πρόσωπο ήταν ο νοικοκύρης, στον οποίο προσφερόταν υπηρεσία (μισθωτή ή με ανταλλαγή υπηρεσιών). Σε αντάλλαγμα προσέφερε δώρα, αρχικώς ως πληρωμή σε είδος, αργότερα όμως παράλληλα με τις χρηματικές αμοιβές των μαστόρων, συνέχισε να προσφέρει δώρα με συμβολικό χαρακτήρα, στις πιο κρίσιμες στιγμές της οικοδομής (Σκουτέρη, 1992, σελ. 346).

Κατά τη θεμελίωση

Με πράξεις χριστιανικού και δεισιδαιμονικού περιεχομένου καλούνταν οι υπερφυσικές δυνάμεις να συνδράμουν στην προσπάθεια για την εδραίωση της οικοδομής.Ακόμη και πριν τη θεμελίωση εκδηλωνόταν η μαγική σκέψη. Έτσι, ο Αικατερινίδης (1990) καταγράφει ότι, στο χωριό Ποντισμένο των Σερρών, μετά την εκσκαφή των θεμελίων και πριν την τοποθέτηση του θεμελίου λίθου, ο νοικοκύρης, ως μέτρο προστασίας από τον βρυκόλακα, έριχνε ή κεχρί, «να μην τα καταφέρει να μετρήσει τα σπυριά και να σκάσει», ή αγκάθια, «να τον κεντούν» ).

Με προσοχή επέλεγαν την ημέρα έναρξης της οικοδόμησης, αφού ποτέ δεν έπαψε να ισχύει η αρχαία αντίληψη για τις αποφράδες ή μιαρές ημέρες (Παπαδόπουλος, 1948), οι οποίες είναι, ακατάλληλες, αναλόγως, για όλες ή για ορισμένες εργασίες ή για την έναρξη εργασίας. Την Τρίτη την Βοΐου και άλλα, ενώ στη Θράκη οι Σοφίδες της Βιζύης, το Σουφλί, το Ορτάκιοϊ και η Αδριανούπολη (σελ. 99-100). Στα εξειδικευμένα αυτά χωριά γεννήθηκαν οι μυστικές επαγγελματικές γλώσσες των τεχνιτών, η ελληνική (τα κουδαραίικαή μαστόρικα, με πατρίδα τα πιο παλιά μαστοροχώρια της Ηπείρου), η αρβανίτικη και η σλαβική.

Στη χρήση μυστικής γλώσσας στο πλαίσιο της αρχιτεκτονικής ως λαϊκής τέχνης αναφέρεται ο Μερακλής (1992).5Οι επιγραφές και τα συμφωνητικά αφορούν βέβαια στα εντυπωσιακότερα οικοδομήματα. «Αν ρωτάτε άρχοντες, ποιος μάστορας το έχτισε, Νάκος τόνομα απ’ την Κόνιτσα»δηλώνει μια επιγραφή σε αρχοντικό της Σιάτιστας, μαρτυρώντας με συγκινητικό τρόπο την υπερηφάνεια του τεχνίτη για το κατόρθωμά του (Μουτσόπουλος, 1971, .απέφευγαν γενικώς, ενώ η Δευτέρα και η Τετάρτη θεωρούνταν οι πλέον κατάλληλες ημέρες για την έναρξη οικοδομής (Αικατερινίδης, 1990).Πριν από τη θεμελίωση συγκεντρώνονταν όλη η οικογένεια, οι μαστόροι και οι γείτονες και γινόταν επιτόπου από τον ιερέα αγιασμός,διαβαζόταν η σχετική «ευχή επί θεμελίου οίκου»6Μετά τοναγιασμό, τη στιγμή κατά την οποία ευχόταν ο ιερέας «έδρασον αυτόν (τον οίκον) επί την στερεάν πέτραν», ο ιδιοκτήτης και οι παρευρισκόμενοι, φίλοι και συγγενείς, ασήμωναν, πετούσαν δηλαδή νομίσματα στα θεμέλια, τα οποία τα δικαιούνταν οι μαστόροι, άφηναν όμως και μέσα στο θεμέλιο (Αικατερινίδης, 1990).

Τα νομίσματα αυτά αποτελούσαν εθιμική παροχή στους μαστόρους και ονομάζονταν θεμελιάτικαή θεμελιώτικα.. Η Σκουτέρη (1992) κατά την περιγραφή θεμελίωσης στο Κριμίνι του Βοΐου, αναφέρει ότι μετά τον αγιασμό, ανέγραφαν τη χρονολογία κτίσεως στον θεμέλιο λίθο που έμπαινε στην ανατολική πλευρά του οικοπέδου, κάτω απ’ αυτόν έβαζαν νόμισμα, ενώ δίπλα του ένα μπουκάλι με αγιασμό., ενώ η καθιερωμένη εκκλησιαστικά τελετουργία συνοδευόταν από λαϊκές δοξασίες και εθιμικές εκδηλώσεις.

Γέμιζαν με τον αγιασμό τέσσερα μπουκαλάκια και τα τοποθετούσαν στις τέσσερεις γωνίες του οικοπέδου (Γρίβα). Ιδιαίτερη έμφαση στην τελετή της θεμελίωσης προσέδιδε το έθιμο της ζωοθυσίας, γνωστής μετο όνομα κουρμπάνι7Σε κουρμπάνι για στοίχειωμα σπιτιού έσφαζαν συνήθως πετεινό ή όρνιθα, επίσης συχνά αναφέρεται το αρνί και ακολουθούν το κατσίκι και το τραγί, ενώ πλούσιοι νοικοκυραίοι, ή σε κτηνοτροφικές περιοχές, έσφαζαν και μεγαλύτερα ζώα. Η θυσία γινόταν στα θεμέλια της οικοδομής «για το αίμα, το οποίο στη λαϊκή πίστη είναι το ισοδύναμο παράλληλο του αγιασμού, σταγόνες αίμα και σταγόνες αγιασμού έχουν κοινό σκοπό τη στοιχείωση του κτιρίου, να γίνει γερό» . 8. Στα ποντιακά χωριά έσφαζαν παλιότερα κριάρι και μεταγενέστερα κόκορα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ https://docplayer.gr/7318431-Ethima-laikis-oikodomikis.html

Φωτογραφία εξωφύλλου http://ayla.culture.gr/i_paradosiaki_texni_tis_petras_sta_lagadia_arkadias/